DIGITALNA ARHIVA ŠUMARSKOG LISTA
prilagođeno pretraživanje po punom tekstu




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 59     <-- 59 -->        PDF

the production of a definite commodity is established, and so we commenced to
survey only the basic-technological working time on primary machines of the plant
which will serve us, as already stressed, as a safe basis and as a key for the distribution
of the general expenses of the production.
plan diameter sub-classes of Silver Fir (Abies alba Mill.). The data of the survey
were processed statistically.


On the basis of these investigations we can conclude as follows:


— the basic-technological working time necessary for the conversion of individual
sawiogs issued from different working-plan diameter sub-classes increases
according to the function of a parabola (y = 777.358237 — 17.076138 x -t- 0.229489
x2) towards the higher diameter sub-classes.;
— the mean volumes of sawiogs from the individual working-plan diameter subclasses
also increase according to the function of a parabola (y = — 0.185972 +
+ 0.012705 x — 0.000000128 x2) towards the higher diameter sub-classes, although
they can also be calculated, a svisible in Fig. 2., according to the equation for
a straight line (y = a + bx);
— the basic-technological working time necessary for the conversion of 1 cu.m.
Fir sawiogs on primary machines of the plant (band saw and frome saws) is
greatest in the diameter sub-class of 22.5 cm. From this diameter sub-class
upwards it has a tendency to decrease to a diameter sub-class of 62.5 cm., where
it is smallest, again to decrease slowly towards the higher diameter sub-classes;
— the cost price for the normal edged timber produced from 1 cu.m. of Fir sawiogs
according to the working-plan diameter sub-classes is a function of the basic-
technological working time on primary machines of the plant, which is necessary
to saw 1 cu.m. of Fir sawiogs on these machines. The cost price is greatest in
the diameter sub-class of 22.5 cm and amounts to 34,023 din./cu.m., whereafter
it has a tendency to decrease up to diameeter sub-classes of 62.5 and 67.5 cm.,
where it is smallest and amounts to 15,967 din/cu.m. From these diameter subclasses
onwards the cost price is increasing towards the higher diameter subclasses,
and in the working-plan diameter sub-class of 87.5 cm. it amounts to
16,559 din./cu.m.
Consequently, the most favourable working-plan diameter sub-class of the Fir
tree species from the standpoint of the cost price level in the sawmilling are the
diameter sub-classes of 62.5 and 67.5 cm. because their cost prices are lowest, and, in
addition, according to our previous exeperimental study (4), from them is produced
also the most valuable normal edged timber of Fir species, and in particular edged
boards of commercial lengths.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 58     <-- 58 -->        PDF

koje je potrebno da se 1 m3 jelove pilanske oblovine na tim strojevima proreze.
Cijena koštanja je u debljinskom stepenu od 22,5 cm najveća i iznosi 34.023
din/m3,a dalje ona ima tendenciju pada do debljinskih stepena od 62,5 i 67,5 crn
u kojima je najniža i iznosi 15.967 din/m3. Od ovih debljinskih stepena cijena
koštanja prema jačim debljinskim stepenima raste, te u šumsko-uređajnom
debljinskom stepenu od 87,5 cm iznosi 16.559 din/m8.


Prema tome najpovoljniji šumsko-uređajni debljinski stepeni jele sa gledišta
visine cijene koštanja pri pilanskoj preradi su debljinski stepeni od 62,5
i 67,5 cm, jer su im cijene koštanja najmanje, a osim toga se, prema našim
drugim istraživanjima (4) iz njih proizvodi i najvrednija jelova normalna
okrajčena građa, a napose okrajčene daske (piljenice) komercijalnih dužina.


LITERATURA


1.
Babi ć Š.: Uvod u ekonomiku poduzeća. Zagreb, 1961.
2.
Beni ć R.: Racionalizacija rada u drvnoj industriji (skripta). Zagreb, 1963.
3.
Emrovi ć B.: Biometrika (skripta). Zagreb, 1958.
4.
Golubovi ć U.: Istraživanje najrentabilnijeg šumsko-uređajnog debfjinskog
stepena jele (Abies alba, Mill.) za pilansku preradu. (Disertaciona radnja). Zagreb,
1964.
5.
Jugoslavenski standard — JUS D. B. 4.029 (1955).
6.
Kralji ć B.: Ekonomski elementi proizvodnje socijalističkog šumarstva. Zagreb,
1952.
7.
Linde r A.: Statistische Methoden für Naturwissenschafter Mediziner und Ingenieure.
Basel und Stuttgart, 1960.
8.
Plavši ć M.: Istraživanje sadanje najpovoljnije sječive zrelosti u jelovim ekonomskim
šumama. (Studija pripremljena za štampu). Zagreb, 1963.
9.
Plavši ć M. i Golubovi ć U.: Istraživanje postotnog odnosa sortimenata
eksploatacije šuma kod jele (Abies alba, Mill.). Šumarski list br. 9/10, 1963.
10.
Plavši ć M. i Golubovi ć U.: Istraživanje postotnog odnosa pilanskih sortimenata
kod jele (Abies alba, Mill). Šumarski list 1/2, 1964.
11.
Serda r V.: Udžbenik statistike. Zagreb, 1959.
12.
Zarkovi ć S.: Statističke metode u industrijskim istraživanjima. Beograd, 1949.
THE FUNCTIONAL DEPEDENCE OF THE COST PRICE AND OF THE BASICTECHNOLOGICAL
WORKING TIME IN THE CONVERSION OF 1 cu.m. FIR
SAWLOGS WITH PRIMARY MACHINES ON THE WORKING-PLAN DIAMETER
SUBCLASSES


Summary


The purpose of these investigations was to establish the basic-tebnologieal
working time necessary for the conversion of sawlogs with primary machines of
the plant (band saw and frame saws) and this with respect to 1 cu.m. and working-
plan diameter sub-classes. The knowledge of this time on primary machines of
the plant was necessary in order to make a correct calculation of the cost price
for the normal edged timber produced from 1 cu.m. of Fir sawlogs segregated into
working-plan diameter sub-classes.


When calculating the cost price (CP) of all the commodites produced for the
market there occur in their price structures definite general expenses to be proportionally
distributed on individual products in order to calculate in a correct manner
the cost prices which in their turn serve as a safe basis for the calculation of commercial
efficiency and rentability of management of an economic organization. Vv´e
considered the most correct manner to be if in such calculations the time spent for




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 57     <-- 57 -->        PDF

Iz tabele 10 se vidi da je cijena koštanja normalne okrajčene građe proizvedene
iz 1 m3 jelove pilanske oblovine u šumsko-uređajnom debljinskom
stepenu od 22,5 cm za 113% veća nego u debljinskim stepenima 62,5 i 67,5 cm.


Druga istraživanja (10) su pokazala da se pilanskom preradom jelovih
trupaca iz šumsko-uređajnih debljinskih stepena 62,5 i 67,5 cm dobiva, osim
većeg postotka iskorištenja i daleko kvalitetnija piljena grada, a naročito
okrajčenih dasaka (piljenice) komercijalnih dužina koje društvo najviše potražuje
za pokriće svojih potreba. No detaljnije i o ovome problemu izlazi iz
okvira ove studije.


ZAKLJUČCI


Cilj je ovih istraživanja bio da ustanovimo potrebno osnovno-tehnološko
vrijeme za prorezivanje pilanskih trupaca na primarnim radnim strojevima
pogona (tračnoj pili i jarmačama) po 1 m3 i šumsko-uređajnim debljinskim
stepenima. Poznavanje osnovno-tehnološkog vremena na primarnim
radnim strojevima pogona bilo nam je potrebno radi ispravne kalkulacije
cijene koštanja za normalnu okrajčenu građu proizvedenu iz 1 m3 jelove pilanske
oblovine razlučene po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.


Naime, kod kalkulacije cijene koštanja (CK) svih roba proizvedenih za
tržište pojavljuju se u njihovim strukturama određeni zajednički troškovi koje
treba proporcionalno rasporediti na pojedine proizvode, te tako pravilno iskalkulirati
cijene koštanja, a koje opet služe kao sigurna baza za računanje ekonomičnosti
i rentabilnosti poslovanja privredne organizacije. Smatrali smo da
je najispravniji put ako se pri ovakvim kalkulacijama poznaje utrošeno vrijeme
u proizvodnju određene robe, pa smo upravo i pristupili snimanjima, ali
samo osnovno-tehnološkog vremena na primarnim radnim strojevima
pogona koje će nam, kako smo istakli, poslužiti kao sigurna baza, odnosno kao
ključ za raspodjelu nastalih zajedničkih troškova proizvodnje.


Istraživanja smo proveli na 3.839 jelovih pilanskih trupaca koji potiču iz
14 šumsko-uređajnih debljinskih stepena jele (Abies alba, Mill.).
Podatske snimanja smo varijaciono-statistički obračunali, te na temelju
ovih istraživanja možemo zaključiti:


— potrebno osnovno-tehnološko vrijeme za propiljivanje pojedinih
jelovih pilanskih trupaca koji potiču iz raznih šumsko-uređajnih debljinskih
stepena raste po funkciji za parabolu (y = 777,358 237 — 17, 076 138 x +
+ 0,229 489 m-) prema jačim debljinskim stepenima;
— srednje kubature pilanskih trupaca iz pojedinih šumsko-uređajnih debljinskih
stepena isto rastu po funkciji za parabolu (y = — 0,185 972 +
+ 0,012 750 x — 0,000 000 128 x2) prema jačim debljinskim stepenima, premda
se, kako je vidljivo iz si. 2, mogu računati i po formuli za pravac (y = a + b x);
— potrebno osnovno-tehnološko vrijeme za propiljivanje 1 m3 jelove
pilanske oblovine na primarnim radnim strojevima pogona (tračnoj pili i
jarmačama) je najveće u debljinskom stepenu od 22,5 cm. Od ovog debljinskog
stepena ono ima tendenciju pada do debljinskog stepena od 62,5 cm u kome je
najmanje, a onda opet prema jačim debljinskim stepenima polako raste;
— cijena koštanja za normalnu okrajčenu građu proizvedenu iz 1 m3 jelove
pilanske oblovine po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima je funkcija
osnovno-tehnološkog vremena na primarnim radnim strojevima pogona


ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 56     <-- 56 -->        PDF

stepenu od 87,5 cm iznosi 17,20 ± 0,27 minuta za propiljivanje jednog pilanskog
trupca na primarnim radnim strojevima pogona ili preko 100% više nego
u početnom šumsko-uređajnom debljinskom stepenu.


U tabeli 5, zatim 5a i na slici 2 prikazani su rezultati varijaciono-statističke
obrade kubature pilanskih trupaca. Iz tabele 5 vidi se da su izračunate kubature
(Y) po formuli za parabolu, a predstavljene su na slici 2. pravcem. Ovo
je i prirodno, budući da se debljinski stepeni povećavaju po 5 cm, a osim
toga su i dimenzije pilanskih trupaca, bez obzira na debljinske stepene, standardima
definirane. Inače, a da bismo izbjegli ponavljanja, sve što smo rekli
za standardne devijacije, signifikatne razlike i greške funkcije kod razmatranja
osnovno-tehnološkog vremena (tab. 3 i 3a) po šumsko-uređajnim deb-
Ijinskim stepenima odnosi se i na tabelu 5, odnosno 5a.


Iz tabele 6 i slike 2 vidi se da su srednje kubature predstavljene pravcem,
odnosno da ona u debljinskom stepenu 22,5 cm iznosi 0,0998 ± 0,0251 m3, a u
debljinskom stepenu 87,5 cm 0,9248 ± 0,0197 m3 ili oko devet puta više.


Iz tabele 7 i slike 1 (grafikon »a«) vidi se da je najviše potrebno osnovno-
tehnološkog vremena za prorezivanje 1 m3 jelove pilanske oblovine na
primarnim radnim strojevima iz šumsko-uređajnog debljinskog stepena od
22,5 cm. To vrijeme u ovom debljinskom stepenu iznosi 85,03 minute/m3. Prema
jačim debljinskim stepenima vrijeme počinje opadati i to samo do šumsko-
uređajnog debljinskog stepena od 62,5 cm, a onda ima tendenciju rasta. Naime
u ovom debljinskom stepenu (62,5 cm) potrebno je osnovno-tehnološko vrijeme
za prorezivanje 1 m3 jelove pilanske oblovine na primarnim radnim
strojevima pogona je najmanje i iznosi 16,38 minuta, a onda raste da bi u
debljinskom stepenu od 87,5 cm iznosilo 18,45 minuta/m3.


U tabeli 8 prikazani su postotni odnosi potrebnog osnovno-tehnološkog
vremena po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima. Kako je iz tabele
vidljivo od ukupnog vremena za 14 m3 (14 šumsko-uređajnih debljinskih
stepena) na debljinski stepen od 22,5 cm otpada 22,7%, a na debljinski stepen
27,5 cm 13,1%, da bi na debljinske stepene 62,5 i 67,5 cm otpalo od ukupnog
vremena samo po 4,4%. Od ovih debljinskih stepena postoci vremena rastu,
tako da u debljinskom stepenu od 87,5 cm on iznosi 5,0%. Ovi postoci, kako je
već istaknuto, predstavljaju ključeve za raspodjelu određenih elemenata u
strukturi cijene koštanja normalne okrajčene građe proizvedene iz 1 ni3 jelove
pilanske oblovine po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.


Ako se pogleda tabela 9 i slika 3 onda će se vidjeti da je cijena koštanja
(CK) za normalnu okrajčenu građu proizvedenu iz 1 m3 jelove pilanske oblovine
najveća u šumsko-uređajnom debljinskom stepenu 22,5 cm. Ona u ovom
debljinskom stepenu iznosi 34.023 din. a onda pada do debljinskih stepena 62,5
i 67,5 cm u kojima je najmanja i iznosi po 15.967 din. po 1 m3 jelove pilanske
oblovine. Od ovih debljinskih stepena cijena koštanja počinje opet rasti tako
da u debljinskom stepenu od 87,5 cm iznosi 16.559 din. po 1 m3 jelove pilanske
oblovine ili za normalnu okrajčenu građu proizvedenu iz njega.


Kako se iz tabele vidi cijena materijala za izradu je u svim šumsko-uređajnim
debljinskim stepenima ista, te iznosi 11.625 din. po 1 m3. Prema našim
istraživanjima (9) kvaliteta pilanskih trupaca (materijala za izradu — sirovine)
nije ista po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima, nego postoje znatne razlike.
Prema tome ni cijene ne bi smjele biti iste, no mi se u ovom radu u to
nećemo upuštati.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 55     <-- 55 -->        PDF

Asimetrična distribucija frekvencija kubatura pilanskih trupaca uslovila
je i asimetričnu distribuciju frekvencija snimljenog osnovno-tehnološkog
vremena za pojedine pilanske trupce unutar šumsko-uređajnih debljinskih
stepena, pa su otuda i standardne devijacije uzoraka (s) u tabeli 3 dosta velike.


Iz tabele 3 se nadalje vidi da su utrošena osnovno-tehnološka vremena
za prorez jednog pilanskog trupca po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima
signifikantno različita. Te razlike su računate od šumsko-uređajnog
debljinskog stepena 62,5 cm lijevo i desno i one su se odmah pokazale, tako da
je daljnje računanje bilo suvišno. Naime ako je »t« računato po formuli:


Xi — X2
t = manje od 1,960 (izvađeno i tabela za 1.000 i više
ni + n2


modela) onda ne postoje signifikantne razlike između uzoraka. No kako je
ovdje taj »t« izrazito veći od »ti« (tab. 3) to signifikantne razlike između piljenih
trupaca po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima postoje.


3 / a"


40 .*´


,40


so


20


ro


0,20 Q4>o o^eo OfiO /,00 ?f2o m*


0,20 0,^0 O,60 OßO fßQ f,20 /AO <,đo m*


* c´
30


0,20. o,4o o_.o -o,ao ,r,oo ->,2o i.io f,so m3


ffe/>e;?;,-r?a St,s(,a*Jf 57,5(„VJ i 62.5^ cm


U tabeli 3a su prikazani iznosi parametara a, b i c, te njihove greške (oa,
ai>, > koje smo ustanovili prilikom obračuna ovih podataka, te standardna
devijacija oko linije izjednačenja (ay,x).


U tabeli 4 i na slici 1 (grafikon »b«) donosimo najvažnije rezultate dosadašnjih
obračuna.


Kako se iz tabela i slike vidi rezultati predstavljaju potrebna prosječna
vremena u minutama za propiljivanje pojedinih jelovih pilanskih trupaca po
šumsko-uređajnim debljinskim stepenima, kao i granice njihovih odstupanja.
Ovo vrijeme, osim tri prva debljinska stepena u kojima je bilo malo podataka,
sa jačim šumsko-uređajnim debljinskim stepenima raste tako da u debljinskom




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 54     <-- 54 -->        PDF

cm) u kojima je bio veliki broj podataka pouzdani i zakoniti, dok su u preostalim
debljinskim stepenima nastala manja odstupanja. To se primjećuje u
svim kolonama tabele, a naročito u koloni »greške funkcije« koje se kreću od
7 do 36 sekundi po jednom pilanskom trupcu. Osim kod tri prva šumsko-uredajna
debljinska stepena, utrošak osnovno-tehnološkog vremena po
jednom pilanskom trupcu (Y) prema jačim debljinskim stepenima raste i ono
je najveće u najjačem debljinskom stepenu (87,5 cm).


Iz tabele se vidi da su standardne devijacije uzoraka (s) dosta visoke. Ovo
se tumači vrlo asimetričnom distribucijom frekvencije kubatura pojedinih pilanskih
trupaca unutar šumsko-uređajnih debljinskih stepena. Poznato je da su
kod Gaussove distribucije frekvencije standardne devijacije uzoraka male, a
ovdje se o takvoj distribuciji, kako se iz si. »A« vidi, ne radi.


Da se uoči ta distribucija na os »x« su nanesene kubature, a na os »y« postoci
pojedinih kubatura i to samo za tri šumsko-uređajna debljinska stepena
(52,5, 57,5 i 62,5 cm), koji su imali najveći broj pilanskih trupaca, te se pretpostavlja
da bi se dobila ovakva slika i za druge debljinske stepene.


i


af//7


3SCOO


30 0OO


25. OOO
20 000


IO. OOO
22.5 27.S 3ZS 3Z5 *ZS *ZS 52,5 SZS L2.5 LZS 72.5 77,5 82,5 87,5 Cm
iSV. v3 Ctyer>apraate
Aošfa/?/a
^s-otzveotene
s?cj"/7->a/s?e
tz / rn3
oAra/čene
je/ove>




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 53     <-- 53 -->        PDF

Tabela 9.
ijena koštanja (CK) normalne okrajcene grade proizvedene iz 1 m3 jelove pilanske oblovine
po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima


Debljinski stepeni .... cm


rste


o


;ova 22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5


tatejal
za
radu


n. 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625 11.625
:nos
italih
emeata
iz
rukireCK
in. 22.398 12.926 8.979 6.907 5.822 5.131 4.736 4.440 4.342 4.342 4.440 4.539 4.736 4.934


ijena


DŠta


ja (CK)


n. 34.023 24.551 20.604 18.532 17.447 16.756 16.361 16.065 15.967 15.967 16.065 16.164 16.361 16.559
Ako se iz tabele 9 najniža cijena koštanja za preradu 1 m3 jelove pilanske
oblovine u šumsko-uređajnim debljinskim stepenima 62,5 i 67,5 cm označi sa
indeksom 100 onda dobivamo odnose prikazane u tabeli 10.


Tabela 10.


Šumsko-uređajni debljinski stepeni ... . cm
22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5 87,5


Odnosi
cijena
koštanja 213 154 129 116 109 105 102 101 100 100 101 101 102 104


ANALIZA REZULTATA ISTRAŽIVANJA


U tabeli 1 i 2 donijeli smo materijal na kome smo proveli ova istraživanja.
Kako se iz tabela vidi istraživanja smo proveli na 14 šumsko-uređajnih debljinskih
stepena sa znatnim brojem jelovih stabala (tab. 1) i pilanskih trupaca
(tab. 2). Znači da su istraživanjima obuhvaćeni svi šumsko-uređajni debljinski
stepeni koji, prema jugoslavenskom standardu za jelu iz 1955. god., sadrže
pilansku oblovinu. Jačih debljinskih stepena od 87,5 cm u sastojini nismo našli.


Raspored stabala i pilanskih trupaca po šumsko-uređajnim debljinskim
stepenima je funkcija redovite doznake stabala za sječu, nad kojom mi nismo
imali ingerencije, jer ju je provela Šumarija.


Ako se prouči tabela 3 (i si. 1 grafikon »b«) u kojoj je prikazana varijaciono-
statistička obrada snimljenih podataka osnovno-tehnološkog vremena
pri prorezu pilanskih trupaca na primarnim radnim strojevima onda se
vidi da su rezultati kod šumsko-uređajnih debljinskih stepena (od 37,5 do 77,5


431




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 52     <-- 52 -->        PDF

kada se odbije vrijednost korisnih otpadaka = 15.398


2. Ostali materijal (pomoćni) = 906
3. Amortizacija = 425
4. Brutto osobni dohoci za izradu = 3.798
5. Opći troškovi izrade = 2.021
6. Opći troškovi uprave i prodaje = 2.185
Cijena koštanja (CK) = 24.733 din/m3


Budući da se ova cijena koštanja odnosi na 1 m3 jelove normalne okrajčene
građe, a ne na proizvedenu robu iz 1 ni3 pilanske oblovine, to svaku
stavku u strukturi cijene koštanja treba pomnožiti (umanjiti) sa prosječnim
postotkom iskorištenja na pilani.


Našim istraživanjima na pilani Lučice ustanovili smo da se jelovina može
iskoristiti sa 75,5% (10). Doduše postotak iskorištenja je različit po šumsko-
uređajnim debljinskim stepenima, no ovaj predstavlja prosjek za šumsko-uređajne
debljinske stepene koji su bili predmet naših istraživanja.


Bilo bi naj ispravni je ako bismo i u ovom radu uzeli postotke iskorištenja
po debljinskim stepenima, ali zbog jednostavnosti poslužit ćemo se navedenim
prosjekom.


Dakle ako s njime izmnožimo sve navedene stavke u strukturi cijene kostanja
onda dobivamo ove podatke:


1. Materijal za izradu (sirovina) 11.625
2. Ostali materijali (pomoćni) 684
3. Amortizacija 321
4. Brutto osobni dohoci 2.867
5. Opći troškovi izrade 1.526
6. Opći troškovi uprave i prodaje 1.650
Cijena koštanja (CK) 18.673 din/m3


Ako se od ove cijene odbije iznos na ime materijala za izradu (sirovine),
koja je u svim šumsko-uređajnim debljinskim stepenima ista, jer tako privredne
organizacije rade, premda to ne odgovara stvarnosti, onda ostaje 7.048
din/m3.


Pošto je našim istraživanjima obuhvaćeno 14 šumsko-uređajnih debljinskih
stepena, to za 14 m3 jelove pilanske oblovine dobivamo iznos od 98.672 din.
na koga smo primijenili postotne odnose (ključ za raspodjelu) iz tabele 8 po
šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.


Rezultate toga obračuna donosimo u tabeli 9 i na slici 3.


430




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 51     <-- 51 -->        PDF

Tabela 6.


Š um sko - u r eđ a j n i debljinski stepeni .... cm
22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5 87,5


zračunate srednje kubature pilanskih trupaca s greškama funkcije
Y 0,0998 0,1633 0,2268 0,2903 0,3538 0,4172 0,4807 0,5442 0,6076 0,6711 0,7345 0,7979 0;8613 0,9243
: 0y 0,0251 0,0188 0,0136 0,0097 0,0071 0,0058 0,0054 0,0052 0,0051 0,0054 0,0069 0,0098 0,0142 0,0197


Na temelju podataka prikazanih u tabeli 4 i podataka prikazanih u tabeli 6,
a uz primjenu »pravila trojnog«, izračunali smo osnovno-tehnološko vrijeme
koje je potrebno na primarnim radnim strojevima pogona za prorez 1 m3 jelove
pilanske oblovine po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.


Rezultati toga obračuna su prikazani u tabeli 7 i na slici 1 (grafikon »a«).


Tabela 7.
Utrošak osnovno-tehnološkog vremena po 1 m3 na primarnim radnim
strojevima pogona


Šumsko-uređajni debljinski stepeni .... cm


22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5 87,5
u minutama
85,03 49,07 34,09 26,24 21,57 19,20 17,48 16,58 16,38 16,39 16,55 17,23 18,00 18,45


Kada se ova vremena zbroje onda ona iznose za 14 m3 (iz svakog šumsko-
uređajnog debljinskog stepena po 1 m8) 6 sati 15 minuta i 6 sekundi.


U ovom iznosu su zastupljeni pojedini šumsko-uređajni debljinski stepeni
prema tabeli 8.


Tabela 8.


Postotni odnosi osnovno-tehnološkog vremenadebljinskim stepenima
po šumsko-uređajnim
D ebijinsk i stepen i .. . . c m
22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5 87,5
u postocim a f°/o)
22,7 13,1 9,1 7,0 5,9 5,2 4,8 4,5 4,4 4.4 4,5 4,6 4,8 5.0


Upravo ovi izračunati postoci predstavljaju ključ za raspodjelu svih elemenata
u cijeni koštanja, osim materijala za izradu. Ovakva kalkulacija cijene
koštanja je najispravnija i njoj treba težiti u naprednim knjigovodstvima.
Samo ovako kalkulirana cijena koštanja može biti pouzdana kod računa ekonomičnosti
i rentabilnosti poslovanja, a upravo ovo zastupa prof .dr B. Kra ljić
u naprijed citiranom pasusu.


Prema knjigovodstvenim podacima Drvno-industrijskog poduzeća Delnice,
odnosno pilane Lučice, prosječna cijena koštanja po 1 m3 jelove normalne
okrajčene građe u 1964. god. je iznosila:


1. Materijal za izradu (sirovina)
429




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 50     <-- 50 -->        PDF

(3


I


!


1


I
^3




Š


a ^ 8? $ 5? $ 5%


<5>" ^f 5&´ <5>






ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 49     <-- 49 -->        PDF

Ova vremena (Y) u tabeli 4 se odnose na srednje kubature pilanskih trupaca
po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima, koje smo također varijaciono-
statistički obračunali po naprijed navedenim formulama.


Rezultate toga obračuna donosimo u tabelama 5 i 5a odnosno na slici 2.


| ;Si ´ :" ´ ´ , Tabela 5.


Rezultati varijaciono statističke obrade srednjih kubatura pilanskih trupaca
po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima


i « ro


o


ti


ri co TS Mg


3 2 "


Faktori


»L


"CJ ca U


ft 2


Cl3 *J


signifikantnosti a


Sredn.
ška ai
sredin


T3


I*


s.s
C


CO 12


´o-S


a


Ö to


W


HH O öl / (i Y ±a y


X s sX


n


em


m3 izračuočitani
m-1
nati iz tabele


22,5 16 0.159 0.032 0.0080 0.0998 0.0251
27,5 3G 0.200 0.063 0.0105 0.1633 0.0188
32,5 105 0.238 0.063 0.0081 0.2268 0.0136
37,5 138 0.282 0.100 0.0085 0.2903 0.0097
42,0 222 0.347 0.126 0.0085 0.3538 0.0071
47,5 275 0.402 0.161 0.0097 0.4272 0.0058
52,5 566 0.478 0.187 0.0079 0.4807 0.0054
57,5 588 0.542 0.230 0.0095 0.5442 0.0052
62,5 744 0.603 0.266 0.0098 4,403 1,960 0.6076 0.0051
67,5 464 0.691 0.311 0.0144 5,224 1,960 0.6711 0.0054
72,5 409 0.745 0.351 0.0174 0.7345 0.0069
77,5 183 0.788 0.404 0.0299 0.7979 0.0098
82,5 34 0.879 0.443 0.0760 0.8613 0.0142
87,5 59 0.861 0.508 0.0661 0.9248 0.0197


Tabela 5a


Standardna


devijacija


P a r a m e t r i Greške parametara oko linije


+


a b c aa ± bo ± Oc Oy, x


—0,185972 0,012705 —0,000000128 0,066992 0,002371 0,000020615 0,262071


U formuli: y = a + bx + cx2 »x« predstavlja šumsko-uređajni debljinski stepen.


U tabeli 6 donosimo podatke iz tabele 5 i to samo izračunate i na slici 2
predstavljene ordinate (Y), te greške funkcije (± oy), a oni predstavljaju srednje
kubature pilanskih trupaca po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.
Ove podatke izdvajamo u posebnu tabelu zbog toga što će nam oni, sa podacima
iz tabele 4, poslužiti u daljnjem radu kao sigurni i provjereni elementi za
izračunavanje utroška osnovno-tehnološkog vremena po 1 m:1 na primarnim
radnim strojevima .pogona razlučeno po šumsko-uredajnim debljinskim
stepenima.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 48     <-- 48 -->        PDF

dinim pilanskim trupcima (modelima), a koji potiču iz raznih šumsko-uređajnih
debljinskih stepena.
Tabela 4.
Osnovno-tehenološko vrijeme na primarnim radnim strojevima pogona
sa greškama funkcije po jednom pil. trupcu u minutama


Sumsko-uređajni debljinski stepeni.... cm
22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5 87,5


Izračunato vrijeme u minutama sa greškama funkcije
Y 8.29 8.01 7.45 7.40 7.46 8.04 8.33 9.14 10.06 11.10 12.26 13.52 15.30 17.20
± 0 y 0.36 0.27 0.20 0.14 0.10 0.08 0.07 0.07 0.07 0.07 0.09 0.13 0.19 0.27


S. ioo´-t. fOo´
Slao´-so´
d.Sco lOOO
iSOO*
i.seo´


3 800 -ÖOO
i.hco´--50 ´


30QO´-- roo´


2.700* 50´


a^oo´-eoo"´


2fOO*-50´


v \
*v v
v \


t.soo´ soo*


^^—^


/ soo´-so´


^T~~ -"^c^


1200´ too´


—J


000´ 3fff´
32.5 7,5 32.5 37,5 42,5 47,5 52.5 57,5 L2,5 L7,5 72.5 77.5 83.5 &7.S Crn
t5Y / i/frošaA vremena r>a primarntm
rađ/>{/r? strojevima (tr-ač^a /otia
e /ar/77czcej
a - po /eđs7om AfvciAcv
b -po /eđr>o/7? />i{/e/>o/n fropcc/
426




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 47     <-- 47 -->        PDF

Ću


y> x


oir 2
y> x


= C33 o2y, x


I na koncu, a na temelju ovih podataka, izračunali smo greške funkcije za


parabolu po formuli:
02y = 02x, y (Cll + X2C22 + x4C33 + 2xCi2 + 2x2Ci3 + 2x3C23)
Rezultate ovih obračuna donosimo u tabelama 3 i 3a i na slici 1 (grafi


kon »b«).


Tabela 3.
Rezultati varijaciono-statisticke obrade podataka snimljenog osnovno-tehnološkog
vremena na primarnim radnim strojevima pogona po jednom pil. trupcu


Srednja gre


ška aritmet
sredine


1 ro C0


CO
>CJ


|.a


la «a


0)


s


c/l


2 tu


Faktori






2 C0


.SO


signifikantnosti


B.S
>Cfl M


>o a


´3 4!


0 a


0 L


C0


>


r-l O


5a


< ti


OJ OJ


0


WT3


«


cm n X s sX 1 M Y ± 0y
u sekundama izračuočitani
u :sekundama
nati iz tabele


22,5 16 394 59 17 509 36
32,5 105 491 170 17 465 20
37,5 138 476 129 12 460 14
42,5 222 488 137 9 466 10
47,5 v 275 507 127 8 486 8
52,5 566 511 150 7 513 7
57,5 588 519 156 7 554 7


62.5 744 588 291 11 4,950 1,960 606 7
67,5 464 714 459 21 5,673 1,960 670 7
72,5 409 771 535 27 7,311 1,960 746 9
77,5 183 804 576 44 832 13
82,5 34 999 864 155 930 19
87,5 59 962 832 117 1.040 27
Tabela 3a


Standardna
devijacija
Parametr i Greške parametara oko linije
izjednačenja
a b c ± oa ± ob + Oc Oj, X


777,358.237 -17,076.138 0,229.489 96 3 0,029 343


U formuli: y — a + bx + cx2 »:x« predstavlja šumsko-uređajni debljinski stepen.


U tabeli 4 donosimo podatke iz tabele 3 i to samo izračunate i na slici 1
(grafikon »b«) predstavljene ordinate (Y), te greške funkcije (± oy), ali ne u
sekundama nego pretvorene u minute, budući da ovi podaci predstavljaju sukus
dosadašnjeg našeg rada i da će nam samo oni biti potrebni kod daljnje
razrade.


Kako je već u naslovu tabele 3 istaknuto ovi podaci predstavljaju osnovno-
tehnološko vrijeme na primarnim radnim strojevima pogona po poje




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 46     <-- 46 -->        PDF

a zatim grešku aritmetičke sredine po formuli:


s 7 / 2 i (x — X)2
s = —
XInyn f
ff 2 f (2 f 1)


u kojoj n predstavlja broj elemenata (broj mjerenja) u uzorku (u populaciji).


Testiranje razlika između dviju aritmetičkih sredina, odnosno izračunavanje
signifikantnih razlika između dvije populacije koje su prezentirane svojim
aritmetičkim sredinama obavili smo pomoću »Studentove« «-distribucije izražene
formulom:


Xi — X2 ni
t =
m + na


gdje S predstavlja prosječnu standardnu devijaciju uzoraka, a izračunava se
po formuli:
´ 2 f (xi — X1)2 + 2 f (X2 — X2)2


ni + n2 — 2


Xi, X2 su aritmetičke sredine, a ni, n2 predstavljaju broj pilanskih trupaca
(modela) u šumsko-uređajnom debljinskorn stepenu.
Regresionu analizu, odnosno metodu najmanjih kvadrata ustanovili smo
pomoću normalnih jednadžbi za parabolu koje glase:
y = a + bx + cx2
2 y = na + b 2 x + c 2 x2
2 xy = a 2 x + b 2 xž + c 2 x3
2 x2y = a 2 x2 + b 2 x^ + c 2 x4
Standardnu devijaciju oko linije izjednačenja smo izračunali po formuli:


gdje je 2 (y — Y)2 = 2 y2 — a 2 y — b 2 xy — c 2 x2y


Simboli u ovoj formuli znače:


Oy, x = standardna devijacija oko linije izjednačenja
N = ukupni broj mjerenih uzoraka (modela)
K = broj nepoznatih parametara
y = neizjednačene ordinate
Y = izjednačene ordinate


Prilikom rješavanja normalnih jednadžbi dobili smo, kao nusprodukte,
Gaussove C — multiplikatore, te pomoću njih i izračunate standardne devijacije
oko lmije izjednačenja ustanovili smo greške parametara po formulama:




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 45     <-- 45 -->        PDF

kojih šumsko-uređajnih debljinskih stepena potječu, to su zahvaljujući tim
oznakama, po njima snimanja provedena.
Snimanja su provedena na svih 3.839 pilanskih trupaca prilikom njihovog
propiljivanja na tračnoj pili i jarmačama.


U pilanskom trijemu postoji jedna tračna pila i tri jarmače (gatera) koji su
za vrijeme ovih snimanja istovremeno radili i to u dvije smjene po 8 sati rada.
Kod svih primarnih radnih strojeva (tračne pile i jarmača) stajao je sa štopericom,
tipa »Stadion« po jedan (u svakoj smjeni) dobro uvježban mjerač koji
je imao zadatak da snima vrijeme za koje se pojedini trupac propili na tračnoj
pili, odnosno gaterima. Tehnika piljenja je bila u pravilu kombinirana. Trupci
su prvo prizmirani, a onda piljeni, osim onih pilanskih trupaca (316 komada)
koji su imali veoma razvijena perca ili su imali veće srednje promjere nego
što su otvori jarama, pa su zbog toga propiljivanji na tračnoj pili ucijelo.


Već smo naprijed istakli da smo na ovim strojevima i na ovom broju pilanskih
trupaca snimali samo osnovno-tehncloško vrijeme, koje je definirano
efektivnim radom strojeva, to će reći ono vrijeme kada je pilanski trupac
ušao u jarmaču (gater) ili pod »zube« tračne pile i sve dok nije iz njega izišao,
odnosno dok nije konačno propiljen. Ako je trupac prizmiran, onda je i prizma
dalje praćena pa su vremena prizmiranja trupca i piljenja prizme zbrojena i to
ukupno vrijeme je mjerodavno kod ovakve tehnike piljenja trupaca. U priručni
terenski manual svaki mjerač je prepisao broj i oznaku pilanskog trupca
koju je imao na svojim čelima, a pored ove oznake je upisao izmjereno vrijeme
za koje se je trupac prizmirao, odnosno pilio. Na temelju rednih brojeva
što su ih također trupci imali na svojim čelima ustanovili smo njihove dimenzije
koje su im precizno u šumi izmjerene, tako da ih nije bilo potrebno na
gaterskoj rampi ponovo mjeriti.


Izmjereni (snimljeni) podaci o vremenu piljenja, odnosno prizmiranja, svakog
pojedinog pilanskog trupca su, prilikom obračuna, grupisani u posebne
tabele po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima i varijaciono-statistički
obračunati. Tabele smo napravili tako da su nam populacije predstavljali šumsko-
uređajni debljinski stepeni, a distribucije frekvencije pilanski trupci unutar
šumsko-uređajnog debljinskog stepena. Prema tome kod opisa distribucije
frekvencije prvo smo izračunali za svaki šumsko-uređajni debljinski stepen
aritmetičku sredinu po formuli:


2fx
X = u kojoj simboli predstavljaju:
^f


X = aritmetičku sredinu


x = izmjereni podatak (izmjereno vrijeme)


f = frekvenciju (broj izmjerenih vremena)


Nakon ovoga smo za svaki šumsko-uređajni debljinski stepen (za svaku
populaciju) izračunali standardnu devijaciju (odstupanje) uzoraka po formuli:


1/" 2 f (x X)
2
|f 2 f — 1
423




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 42     <-- 42 -->        PDF

1 m3 jelove pilanske oblovine razlučene po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.
Osim toga zadatak ovoga rada je i taj da upozna čitaoca sa nejednakom
ili različitom cijenom koštanja normalne okrajčene građe proizvedene iz
1 m3 jelove pilanske oblovine po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima,
koja je upravo i temeljena na snimljenim vremenima.


Napominjemo da je ovaj rad samo kratak izvadak iz opsežne, a neobjavljene,
studije (4) koju smo napisali o pitanju rentabiliteta pilanske prerade
jelovine po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima. Ističemo i to da se moderna
industrija i savremene kalkulacije ne mogu ni zamisliti bez poznavanja
troškova proizvodnje, ali samo takvih koji su bazirani na stvarnim (izmjerenim)
utrošcima vremena po fazama rada i en bloc u tehnološkom procesu proizvodnje.
Mi smo, doduše, kod ovih istraživanja izmjerili samo osnovno-tehnološko
vrijeme, jer nam je ono bilo dovoljno da odgovori namjeni, odnosno da
nam posluži kao ključ za raspodjelu zajedničkih elemenata u strukturi cijene
koštanja, iako nauka o radu poznaje još vremena, kao pripremno-završno, koje
je u pravilu konstantno, i pomoćno vrijeme, koje ima istu zakonitost kao
osnovno-tehnološko vrijeme.


Ova istraživanja je financijski pomogao iz zavodskih dotacija i drugih
prihoda za naučno-istraživački rad predstojnik Zavoda za ekonomiku i organizaciju
šumske privrede i drv. industrije Šumarskog fakulteta u Zagrebu —
prof, dr ing. Milenko P 1 a v š i ć, pa mu i ovom prilikom izražavamo svoju
zahvalnost.


Zahvaljujemo se i radnim kolektivima: Drvno-industrijskom poduzeću i
Šumskom gospodarstvu Delnice na njihovim pomoćima, te svim suradnicima
koji su nam pomogli kod ovih istraživanja.


METODA RADA I REZULTATI ISTRAŽIVANJA


Naprijed smo istakli da ovaj rad predstavlja kratak izvadak iz opsežne
studije za koju smo istraživanjem obuhvatili 14 šumsko-uređajnih debljinskih
stepena jele širine 5 cm (od 22,5 do 87,5 cm). Jelova stabla potiču sa II bonitetnog
razreda, vapnenog matičnog supstrata. Pripadaju šumi bukve i jele
(Fagetum cr. abietetosum, Horvat), a doznačena su u gospodarskoj jedinici
»Delnice« (Šumarija Delnice) (foto 1).


Opis sastojine na ovom mjestu ne donosimo.


Broj doznačenih i posječenih jelovih stabala po šumsko-uređajnim debljinskim
stepenima donosimo u tabeli 1.


Tabela 1.
Debljinski
stepen cm 22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82,5 87,5 Ukupno


Broj posječenih
stabala 34 30 48 43 57 64 115 102 119 73 60 25 4 7 781


Nakon što su stabla posječena i izrađena u Sortimente, odnosno pilanske
trupce — budući da su samo oni predmet naših istraživanja — trupci su crnom
bojom, uz pomoć specijalno izrađeni šablona, na čelima obilježeni kako bi se
kasnije moglo ustanoviti iz koga šumsko-uređajnog debljinskog stepena potiče
pojedini trupac (foto 2).


420




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 41     <-- 41 -->        PDF

uložena sredstva bilo teško utvrditi po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.
No budući da su ona kamatama, amortizacijom i otplatom anuiteta već
prezentirana u utrošenim sredstvima, odnosno u cijeni koštanja, može se zaključiti
da bismo došli do istih rezultata i da smo rentabilitet utvrđivali na
bazi uloženih sredstava.


Prema jugoslavenskom standardu (JUS-u) za jelu iz 1955. god. (5) pilanska
oblovina počinje sa srednjim promjerom od 20 cm bez kore. To znači da šumsko-
uređajni debljinski stepen jele od 22,5 cm već sadrži pilansku oblovinu, a
to su zapravo jelova stabla od 20 do 25 cm u prsnoj visini za koja je prof.
Plavši ć ustanovio da nisu zrela za sječu, osim iznimnih slučajeva (uzgojnih,
uređajnih i zaštitnih), jer nisu osigurala regeneraciju. Interesantno je da
smo i svojim istraživanjima ustanovili da se ova stabla, odnosno šumsko-uređajni
debljinski stepen od 22,5 cm ne rentira ni za pilansku preradu, jer mu je
cijena koštanja pri pilanskoj preradi znanto veća nego prosječna prodajna cijena
iz njega proizvedene piljene građe.


Za spomenuta istraživanja uzeli smo 14 šumsko-uređajnih debljinskih stepena
jele i za svaki od njih ustanovili cijenu koštanja 1 m3 prerađene pilanske
oblovine. Provedena istraživanja su nam pokazala da su ove cijene od stepena
do stepena različite. Ove razlike su uslovljene nejednakim ili različitim utroškom
osnovno-tehnološkog vremena po 1 m:i oblovine za njegovu preradu.
Vremena su ustanovljena preciznim kronometriranjem, štopericama tipa
»Stadion«, na primarnim radnim strojevima pogona (tračnoj pili i jarmačama)
u kcjem su istraživanja provedena.


Prof. dr Branko Kralji ć u svojoj knjizi »Ekonomski elementi proizvodnje
socijalističkog šumarstva« na strani 279 između ostalog piše: »Troškovi
pogonskog materijala, maziva i električne energije raspodjeljuju se na pojedine
vrste drva, odnosno trupaca za piljenje proporcionalno satima rada mašina
(jaram-satima) utrošenima na mehaničku preradu pojedine vrste drva,
odnosno trupaca za piljenje. Ako se o tome nije vodila potrebna evidencija,
raspodjela navedenih troškova za pojedine vrste drva, odnosno trupaca za piljenje,
vrši se upravno proporocionalno koeficijentima teškoće obradbe ili obrnuto
proporcionalno recipročnim ekvivalentnim brojevima teškoće obrade. Ti
koeficijenti i recipročni ekvivalentni brojevi teškoće obrade utvrđuju se empirijskim
putem za pojedine vrste drveća, s obzirom na njihovu tvrdoću i žilavost
koju pružaju pri piljenju u odnosu na jedinicu površine (1 m2) ispiljene građe
stanovite vrste drveća, ili s obzirom na njihovu tvrdoću, žilavost i asortiman
piljene građe (oplošje koje ima 1 m3 piljene građe) u odnosu na jedinicu količine
(1 m´3) ispiljene građe stanovite vrste drveća« (6).


Pošto se naša istraživanja odnose samo na jednu vrstu drveća (jelu), to
podatke o koeficijentu teškoće obrade nismo u ovome radu mogli iskoristiti kod
kalkulacije cijene koštanja pri pilanskoj preradi jelovine po šumsko-uređajnim
debljinskim stepenima. Ali smo zato pri ovoj kalkulaciji iskoristili utrošeno
osnovno-tehnološko vrijeme, koje smo, kako je već istaknuto, direktno
snimali (kronometrirali) pri propiljivanju jelovih pilanskih trupaca na
primarnim radnim strojevima razlučena po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima.


Pa upravo je i zadatak ovoga rada da upozna čitaoca s rezultatima
istraživanja osnovno-tehnološkog vremena pod kojim se prema prof. B eniću
(2), razumijeva samo rad primarnih radnih strojeva pri propiljavanju




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 40     <-- 40 -->        PDF

FUNKCIONALNA OVISNOST CIJENE KOŠTANJA
I OSNOVNO-TEHNOLOŠKOG VREMENA NA PRIMARNIM


RADNIM STROJEVIMA PRI PRERADI lm3 JELOVE PILANSKE
OBLOVINE O ŠUMSKO-UREDAJNIM DEBLJINSKIM STEPENIMA
Dr ing. UROS GOLUBOVIC
UMJESTO UVODA


Prof. dr Milenko P 1 a v š i ć je proveo opsežna istraživanja u jelovim ekonomskim
šumama Gorskog Kotara s namjerom da ustanovi najpovoljniju zrelost
jele ("Abies alba, Mill.) za sječu. Od kolike je to važnosti za šumsko gospodarstvo
i uopće za narodnu privredu zemlje nije potrebno na ovom mjestu
posebno isticati, budući da je prof. Plavši ć u uvodnom dijelu svoje opsežne
studije, a na temelju rezultata istraživanja, o ovom potanko pisao (8).


Na temelju minucioznih istraživanja autor je došao do zaključka da su sva
jelova stabla koja su obuhvaćena šumsko-uređajnim debljinskim stepenima od
62,5 cm pa naviše zrela za sječu, te da ih, ako uzgojni, uređajni i zaštitni
razlozi ne zahtijevaju drugačije, treba redovito sjeći, jer su upravo u ovom
debljinskom stepenu i oko njega grupirane sve najvažnije sječive zrelosti. Isto
tako autor je došao do zaključka da ne treba sjeći jelova stabla koja pripadaju
nižim šumsko-uređajnim debljinskim stepenima od debljinskog stepena 62,5
cm, osim ukoliko opet uzgojni, uređajni i zaštitni razlozi to ne nalažu. Autor
posebno ističe da se kao donja granica sječive zrelosti jele može smatrati prsni
promjer od oko 40 cm, budući da do ovog promjera jelova stabla još nisu osigurala
regeneraciju dovoljnom količinom zdravog i klijavog sjemena (fizička
ili biološka zrelost).


I autor ovoga rada je vršio istraživanja polazeći sasvim drugim putem i sa
drugim ciljem, pa je opet došao do istih rezultata i zaključaka (4). Naime, cilj
je naših istraživanja bio da utvrdimo najrentabilniji šumsko-uređajni debljinski
stepen jele (Abies alba, Mill.) za pilansku preradu. Dakle pošli smo od
mrtve tvari, od gotove robe — pilanskih trupaca — i proveli istraživanja u
drvnoj industriji, da bismo se sa dobivenim rezultatima tih istraživanja opet
vratili u šumu i, na naše zadovoljstvo, prijatno je konstatirati da su nam rezultati
istraživanja potpunoma koincidirali. Znači da su i ovim istraživanjima
ustanovljeni šumsko-uređajni debljinski stepeni jele od 62,5 i 67,5 cm (debljinski
razred od 60 do 70 cm) kao najrentabilniji za pilansku preradu.


Rentabilnost smo računali kao odnos između novostvorene vrijednosti (dohotka)
ili dijela novostvorene vrijednosti (razlike u realizaciji) i utrošenih
sredstva, odnosno cijene koštanja za normalnu okrajčenu građu proizvedenu iz
1 m3 jelove pilanske oblovine razlučene po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima
širine 5 cm. U račun smo uzeli utrošena sredstva zbog toga što nam je




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 44     <-- 44 -->        PDF

Opis ovoga pogona, zbog štednje na prostoru, ne donosimo u ovom radu. Na
stovarištu pogona trupci su, na temelju promjera na tanjem kraju, raspoređeni
u pilanske debljinske podrazrede i postavljeni na »lege« te time pripremljeni
za preradu. Raspored pila (dispozicija, »španung«) na jarmačama je napravljen
tako da je on bio ne samo funkcija promjera i kvalitete pilanskih trupaca,
nego i društvene potražnje određenih (standardnih) dimenzija piljene građe.
Kako je vidljivo trupci nisu piljeni po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima,
nego po pilanskim debljinskim podrazredima, kako se i inače radi u
redovitoj proizvodnji, ali budući da su oni na svojim čelima imali oznake iz


Foto 2. Obilježeni sortimenti (trupci)
62,5 = šumsko-uređajni debljinski stepen kome posječeno stablo pripada
II = redni broj trupca od panja
... = klasa u koju je trupac prema JU,S-u razvrstan


Snimio: Golubović




ŠUMARSKI LIST 9-10/1965 str. 43     <-- 43 -->        PDF

Osim toga trupci su tačno izmjereni i njihove su dimenzije potpuno odgovarale
propisima JUS-a iz 1955. godine. U pravilu su dužine trupaca iznosile
4 m, bez nadmjere (potklisa, »špronca«) koja se kretala od 5—10 cm. Raspored


22,5 27,5 32,5 37,5 42,5 47,5 52,5 57,5 62,5 67,5 72,5 77,5 82.5 87,5 Ukupno


pilanskih trupaca po šumsko-uređajnim debljinskim stepenima donosimo u
tabeli 2.
Tabela 2.
Debljinski


stepen cm
Broj pilan


skih trupaca 16 36 105 138 222 275 566 588 744 464 409 183 34 59 3.839


Pilanski trupci su dopremljeni sa pomoćnog stovarišta kamionima u drvno-
industrijsko poduzeće Delnice — pilanu »Lučice« — u Lučicama na preradu.


Foto 1. Gospodarska jedinica »Delnice« odjel 89b.
Suma bukve i jele (Fagetum cr. abietetosum, Horvat)
Snimio: Golubović